Аннотация

Жолдордун иштөө шарттары начарлап, оор унаалардын санынын жана октук жүктөмдөрдүн көбөйүшү асфальт-бетон төшөлмөлөрүндөгү пластикалык деформациялардын көбөйүшүнө алып келди. Бул көйгөй жол катмарларынын ишенимдүүлүгүн төмөндөтөт жана аларды эксплуатациялоонун жана тейлөөнүн чыгымдарын көбөйтөт, айрыкча ысык мезгилде, чуңкур жана толкундуу деформациялар катмарлардын бекемдигин бир топ төмөндөтөт. Бул изилдөөнүн максаты асфальт-бетон катмарларындагы пластикалык деформациялардын себептерин аныктоо жана жол катмарларынын жылышууга туруктуулугун жогорулатуунун илимий жактан негизделген ыкмаларын иштеп чыгуу болгон. Аналитикалык, салыштырмалуу жана статистикалык анализди колдонуу изилдөөгө өз максаттарына жетүүгө, асфальт-бетон төшөлмө катмарларынын жылышууга туруктуулугун илимий жактан баалоого жана практикалык колдонуу боюнча сунуштарды иштеп чыгууга мүмкүндүк берди. Изилдөөнүн негизги жыйынтыктары асфальт-бетон катмарларынын жылышууга туруктуулугу бир катар ички жана тышкы факторлорго көз каранды экенин көрсөттү. Ички факторлорго минералдык скелеттин түзүлүшү, агрегаттардын формасы жана өлчөмү, битум байланыштыргычынын илешкектиги жана аралашманын тыгыздыгы кирет. Курч жана майдаланган минералдык бөлүкчөлөр аралашманын каркасынын пайда болушуна өбөлгө түзөт жана пластикалык деформацияны азайтат, ал эми битумду же климаттык шарттарга туура келбеген марканы ашыкча колдонуу, тескерисинче, чуңкурлардын пайда болушуна өбөлгө түзөт. Температура дагы маанилүү ролду ойнойт: жайында катмарлар ысып, битумдун илешкектиги азаят жана релаксация убактысы кыскарат, натыйжада чуңкурлар пайда болот жана жылышат. Катмарлардын сууга туруктуулугу, адгезия касиеттери жана тыгыздалуу даражасы пластикалык деформацияга туруктуулукту аныктоодо маанилүү факторлор болуп саналат. Бул изилдөөнүн практикалык мааниси анын жыйынтыктарында, жол куруучулар жана инженерлер үчүн асфальт-бетон аралашмаларын оптималдаштырууга, катмардын тыгыздалышын жакшыртууга жана температуралык шарттарды эске алуу менен жолдун узак мөөнөттүү жана ишенимдүү иштешин камсыз кылууга мүмкүндүк берет

Негизги сөздөр

дөңгөлөк изи; жылышууга туруктуулук; битумдук байланыштыргыч; минералдык толтургуч материалдар; температуралык факторлор; аралашманын тыгыздыгы; жол катмарларынын бекемдиги

Колдонулган булактар

  1. Alamnie, M.M., Taddesse, E., & Hoff, I. (2022). Advances in permanent deformation modeling of asphalt concrete – a review. Materials, 15(10), article number 3480. doi: 10.3390/ma15103480.
  2. Albayati, A.H., & Al Khateeb, G.G. (2023). Influence of different factors on permanent deformation of hot asphalt concrete mixtures. Civil and Environmental Engineering, 19(2), 555-567. doi: 10.2478/cee-2023-0050.
  3. Buruiana, D.L., Georgescu, P.L., Carp, G.B., & Ghisman, V. (2023). Recycling micro polypropylene in modified hot asphalt mixture. Scientific Reports, 13, article number 3639. doi: 10.1038/s41598-023-30857-9.
  4. Donchenko, M., Grynyshyn, O., Prysiazhnyi, Y., Pyshyev, S., & Kohut, A. (2024). The problem of road bitumen technological aging and ways to solve it. Chemistry & Chemical Technology, 18(2), 284-294. doi: 10.23939/chcht18.02.284.
  5. Dong, P., Cao, X., & Tang, B. (2024). Analysis of the mechanical behavior of asphalt pavement under multiple coupling effects. Construction and Building Materials, 449, article number 138409. doi: 10.1016/j.conbuildmat.2024.138409.
  6. GOST No. 9128-2009. (2010). Asphalt concrete mixtures for roads and airfields. Technical specifications. Retrieved from https://files.stroyinf.ru/Data/491/49156.pdf.
  7. Gunka, V., Astakhova, O., Hrynchuk, Y., Sidun, I., Reutskyy, V., Mirchuk, I., & Poliak, O. (2024). A review of road bitumen modification methods: Part 1 – physical modification. Chemistry & Chemical Technology, 18(2), 295-304. doi: 10.23939/chcht18.02.295.
  8. Jexembayeva, A., Konkanov, M., Aruova, L., Kirgizbaev, A., & Zhaksylykova, L. (2024). Performance optimization approach of polymer-modified asphalt mixtures with PET and RE waste. Polymers, 16(23), article number 3308. doi: 10.3390/polym16233308.
  9. Jourdain, N.O.A.S., Steinsland, I., Birkhez-Shami, M., Vedvik, E., Olsen, W., Gryteselv, D., Siebert, D., & Klein-Paste, A. (2024). A spatial-statistical model to analyse historical rutting data. International Journal of Pavement Engineering, 25(1), article number 2385013. doi: 10.1080/10298436.2024.2385013.
  10. Li, L., Guo, E., Lin, Y., & He, Z. (2023). A design method on durable asphalt pavement of flexible base on anti-rutting performance and its application. Materials, 16(22), article number 7122. doi: 10.3390/ma16227122.
  11. Lu, D.X., Bui, H.H., & Saleh, M. (2024). Predicting the rutting behaviour of asphalt concrete in the modified wheel tracking test using DEM and a cohesive viscoelastic-elastoplastic-damage contact model. Computational Particle Mechanics, 11(6), 2819-2837. doi: 10.1007/s40571-024-00756-5.
  12. Lu, X., Liu, Y., Hou, X., Chen, C., & Gao, R. (2024). Numerical simulation of mechanical characteristics and safety performance for precracked tunnel lining with the extended finite element method. Buildings, 14(1), article number 123. doi: 10.3390/buildings14010123.
  13. Luan, Y., Yuan, M., Ma, T., & Wang, C. (2023). Research on the effects of asphalt performance on rutting resistance and its correlation with rutting performance indicators. Construction and Building Materials, 400, article number 132773. doi: 10.1016/j.conbuildmat.2023.132773.
  14. Mu, Y., Fu, Z., Liu, J., Li, C., Dong, W., & Dai, J. (2020). Evaluation of high temperature performance of asphalt mixtures based on climatic conditions. Coatings, 10(6), article number 535. doi: 10.3390/coatings10060535.
  15. Shi, S., Tong, J., Chen, F., Hu, J., & Ma, T. (2023). Towards an improved prediction of asphalt pavement rutting through thermal-mechanical coupled constitutive modelling. International Journal of Pavement Engineering, 24(1), article number 2192495. doi: 10.1080/10298436.2023.2192495.
  16. State-owned enterprise “Kyrgyzavtozhol-South”. (n.d.). Retrieved from https://www.osoo.kg/inn/02705202410194/.
  17. Tambunan, H.F., Hadiwardoyo, S.P., Sumabrata, R.J., & Lumingkewas, R.H. (2025). Volumetric and rutting analysis on degradation of aggregate and reclaimed asphalt pavement. Engineering, Technology & Applied Science Research, 15(2), 21566-21574. doi: 10.48084/etasr.9643.
  18. Wang, H., Zhu, Y., Zhang, W., Shen, S., Wu, S., Mohammad, L.N., & She, X. (2023). Effects of field aging on material properties and rutting performance of asphalt pavement. Materials, 16(1), article number 225. doi: 10.3390/ma16010225.
  19. Wei, M., Deng, S., Wei, L., Rong, H., & Meng, Y. (2024). High temperature performance of rubber-modified asphalt mixtures in water-light-heat coupled environment. E3S Web of Conferences, 512, article number 02026. doi: 10.1051/e3sconf/202451202026.
  20. Zhalaldinov, M.M., Turabyev, C.K., Ergeshova, G.B., Zhalaldinov, K.M., & Akizhanova, E.A. (2025). Influence and deformation of accumulated soil and transport loads on water pipes. In the World of Science and Education, 20(20), 9-13. doi: 10.5281/zenodo.18042231.
  21. Zhao, Y., Ren, J., Zhang, K., Luo, Y., & Wang, K. (2024). Construction quality control for rutting resistance of asphalt pavement using BIM technology. Buildings, 14(1), article number 239. doi: 10.3390/buildings14010239.

Цитаталоо

Zhalaldinov, M., Turabyev, Ch., Abdimomunova, G., Kodirov, B., & Salimjonov, J. (2025). Development of plastic deformations and ensuring shear resistance in asphalt concrete road pavements. News of Osh Technological University, 25(2), 35-42. https://doi.org/10.63621/notu./2.2025.35